Een model met drie financiële overzichten bouwen: een complete handleiding

Beschouw een financieel model als een kristallen bol waarmee CFO's en analisten een blik kunnen werpen op de toekomstige financiële positie van het bedrijf; het drie-­statenmodel is een van deze mystieke financiële modellen.

Het wordt het drie-statenmodel genoemd omdat het de prognose van drie financiële overzichten omvat: de winst-en-verliesrekening, de balans en het kasstroomoverzicht.

In deze handleiding neem ik je mee door de stappen die nodig zijn om een drie-statenmodel op te bouwen.

Het drie-statenmodel begrijpen

Het drie-statenmodel omvat het projecteren van de drie financiële overzichten op basis van historische financiële overzichten en aannames over de toekomst.

Voordat je je eerste model bouwt, is het belangrijk om te begrijpen dat de drie financiële overzichten op meerdere manieren met elkaar verbonden zijn. Het wijzigen van een bedrag in de winst-en-verliesrekening kan gevolgen hebben voor zowel de balans als het kasstroomoverzicht.

Het verlagen van de huurkosten voor kantoorruimte van $2,000 naar $1,500 in de winst-en-verliesrekening heeft bijvoorbeeld de volgende gevolgen:

• Verhoogt de nettowinst in de winst-en-verliesrekening
• Verhoogt het kassaldo en het eigen vermogen van aandeelhouders (door de hogere winst) op de balans
• Vermindert de kasuitstroom in het kasstroomoverzicht

Houd rekening met deze verbanden, zodat je nauwkeurige formules in je model kunt gebruiken.

De 3 kernelementen

Laten we elk van de drie elementen in het drie-statenmodel nader bekijken om te begrijpen op welke manieren ze met elkaar verbonden zijn.

1. Winst-en-verliesrekening

De winst-en-verliesrekening, vaak ook resultatenrekening genoemd, is het prestatierapport van je bedrijf over een bepaalde periode.

Om de winst-en-verliesrekening op te stellen, tel je de omzet en overige inkomsten bij elkaar op en verminder je dit totaal met het bedrag aan kosten om de nettowinst te berekenen.

Elke post op de winst-en-verliesrekening heeft op de een of andere manier invloed op de balans of de kasstroom. Daarom is de winst-en-verliesrekening het eerste overzicht dat je moet modelleren.

De afschrijvingskosten hebben bijvoorbeeld invloed op de waarde van het actief op de balans. Ze hebben ook invloed op kasstroomoverzichten die de indirecte methode volgen (omdat afschrijvingen niet-geldelijke kosten zijn).

2. Balans

Een balans is een financiële samenvatting van je bedrijf op een specifieke dag.

Waar de winst-en-verliesrekening een film is die een verhaal vertelt, is de balans een foto die de positie van het bedrijf op een specifiek moment laat zien.

De balans laat zien hoeveel activa, verplichtingen en eigen vermogen je bedrijf heeft.

Niet alle wijzigingen op de balans hebben invloed op de winst-en-verliesrekening of de kasstroom. Maar veel wijzigingen wel.

Wanneer je bijvoorbeeld een oude crediteur betaalt voor een factuur die enkele jaren geleden is opgesteld, zal de betaling je handelsschulden op de balans verminderen en als kasuitstroom in het kasstroomoverzicht verschijnen. De betaling heeft echter geen invloed op de winst-en-verliesrekening.

3. Kasstroomoverzicht

Het kasstroomoverzicht registreert ontvangen en betaalde geldmiddelen.

Omdat de winst-en-verliesrekening en de balans worden opgesteld volgens de boekhouding op transactiebasis, helpt het kasstroomoverzicht het verschil tussen gemaakte kosten, gerealiseerde inkomsten en betaalde en ontvangen geldmiddelen te reconciliëren.

Het kasstroomoverzicht is het laatste overzicht dat je voltooit, omdat het meerdere gegevens uit de winst-en-verliesrekening en de balans vereist.

Zodra je deze gegevens toevoegt, beschik je over de begin- en eindkassaldi voor alle prognoseperioden.

Een drie-statenmodel opbouwen

Een model vanaf nul opbouwen kan de eerste keer overweldigend zijn.

Als je nog nooit een model hebt gebouwd, kun je overwegen een sjabloon voor een drie-statenmodel te downloaden. Voeg gewoon de cijfers aan het model toe; de rest wordt automatisch geregeld.

Lees verder om te ontdekken hoe je je eigen modellen kunt bouwen nadat je de gelegenheid hebt gehad om met een Excel-sjabloon te experimenteren.

Belangrijkste aandachtspunten

Voordat je een Excel-werkblad maakt en begint te modelleren, moet je het volgende in gedachten houden:

• Aannames: Bij het bouwen van je model moet je verschillende aannames doen. Aannames vormen de basis van je model, dus zorg ervoor dat ze redelijk zijn op basis van historische gegevens en verwachtingen voor de toekomst.
• Modelleerfouten: Als dit de eerste keer is dat je een financieel model bouwt, zul je waarschijnlijk fouten tegenkomen in je Excel-werkblad. Je kunt gaandeweg blijven leren. Als je meer vertrouwen wilt krijgen, kun je altijd een modelleercursus volgen.
• Vooringenomenheid: Als je enige tijd hebt besteed aan het begrijpen van gedragsfinanciering, weet je hoe vooringenomenheid financiële modellen en beslissingen kan beïnvloeden. Zorg ervoor dat je aannames objectief zijn voor nauwkeurigere prognoses.

Historische gegevens opnemen

Je hebt historische gegevens nodig om te beginnen met het bouwen van je model.

Historische gegevens voor je eigen bedrijf vinden is eenvoudiger. Maar als je de cijfers van een concurrent door het model wilt halen, heb je diens 10K nodig (beschikbaar in de EDGAR-database van de SEC of via toegang tot Capital IQ, op voorwaarde dat het bedrijf beursgenoteerd is).

Gegevens voor private bedrijven vinden is een stuk moeilijker, omdat dit geen openbare informatie is.

Plak de gegevens in Excel zodra je ze hebt gevonden. Je moet de gegevens opmaken en de winst-en-verliesrekening, balans en kasstroomoverzicht ordenen.

Zo kan je werkblad eruitzien zodra je de financiële gegevens hebt toegevoegd en geordend:

Aannames opstellen om het model te sturen

De aannames vormen de drijvende factoren van je model. Hier zijn enkele belangrijke aannames die je moet doen:

Groei

Met welk percentage verwacht je dat de omzet en uitgaven groeien?

Informatie over de economie, je financiële prestaties in de afgelopen kwartalen en het concurrentielandschap zijn voorbeelden van factoren die kunnen helpen bij het schatten van de omzetgroei.

Werkkapitaal

Het aantal dagen aan uitstaande vorderingen, het aantal dagen voorraad en het aantal dagen aan uitstaande schulden zijn belangrijke aannames.

Het aantal dagen aan uitstaande vorderingen en het aantal dagen voorraad zijn doorgaans niet relevant voor SaaS-bedrijven, omdat ze geen voorraad hebben en debiteuren in de meeste gevallen alleen ontstaan door mislukte creditcardbetalingen.

Het aantal dagen aan uitstaande schulden kan echter relevant zijn als je een betalingstermijn van je aannemers en leveranciers krijgt.

Uitgaven

Dit omvat alle soorten uitgaven, waaronder verkoop-, marketing- en bedrijfskosten. Je kunt deze handmatig invoeren, prognosesoftware gebruiken of een percentage gebruiken waarmee je verwacht dat ze groeien.

Kapitaaluitgaven en afschrijvingen

Kapitaaluitgaven (CapEx), ook wel materiële vaste activa (PP&E) genoemd, zijn de kosten van vaste activa die gedurende lange tijd waarde opleveren.

Als je verwacht een nieuw kantoor aan te schaffen, het datacenter te renoveren of je infrastructuur te upgraden, moet je deze kasuitstroom toevoegen aan het kasstroomoverzicht.

Je moet ook rekening houden met het effect van afschrijvingskosten op de winst-en-verliesrekening.

Financiering

Ben je van plan groei te financieren met eigen vermogen of vreemd vermogen? Als het om vreemd vermogen gaat, kijk je dan naar kortlopende of langlopende schulden?

Deze beslissingen hebben invloed op meerdere onderdelen van het model, waaronder rentelasten en de kaspositie.

Als je bestaande investeerders eisen dat je een specifieke verhouding tussen schuld en eigen vermogen of rentedekkingsratio handhaaft, wil je mogelijk eerst met een model met drie overzichten controleren of je hieraan voldoet voordat je meer vreemd vermogen probeert aan te trekken via extra schuldfinanciering.

De winst-en-verliesrekening prognosticeren

Begin met het omzetcijfer bovenaan. Maak, afhankelijk van je voorkeur, een prognose van de omzet voor vier tot vijf perioden vooruit, met gebruik van het aangenomen groeipercentage.

Doe hetzelfde voor alle andere regelposten, met uitzondering van afschrijvingen, amortisatie en rentelasten, omdat:

• Rente is afhankelijk van de totale schuld. De schuld is afhankelijk van je kasbehoefte. De hoeveelheid kas die je nodig hebt, is afhankelijk van je omzet en uitgaven.
• Afschrijvingen en amortisatie veranderen op basis van kapitaaluitgaven, de verkoop van vaste activa en veranderingen in immateriële activa.

Om deze cijfers te berekenen, moet je een overzicht van vaste activa en schulden maken.

Prognose van vaste activa en schulden

Overzichten van vaste activa en schulden helpen bij het berekenen van rente, afschrijvingen en amortisatie.

Begin met het overzicht van vaste activa. Neem het huidige saldo van de vaste activa en tel de verwachte kapitaaluitgaven erbij op.

Bereken vervolgens de afschrijvingen en trek dat bedrag af van het saldo van de vaste activa om uit te komen op het saldo van de vaste activa aan het einde van het jaar dat op je balans komt te staan.

Maak vervolgens een schuldenoverzicht. Begin met de bestaande schuld. Voeg de aanvullende schuldfinanciering toe die je tijdens een bepaalde periode verwacht aan te trekken, op basis van de kapitaaluitgaven en het verwachte kassaldo gedurende die periode.

Bereken de rentelasten over deze schuld.

Voltooi je overzichten

Op dit punt beschik je over alle gegevens die nodig zijn om je model met drie financiële overzichten te voltooien. Zo voltooi je alle drie de overzichten:

Voltooi de winst-en-verliesrekening

Voeg de afschrijvingen en rentelasten die in de overzichten van vaste activa en schulden zijn berekend toe aan de winst-en-verliesrekening.

Bereken de winst vóór belasting. Bereken de belasting en de nettowinst.

Als je bedrijf aandelen heeft uitgegeven, bereken dan de winst per aandeel (EPS) door het nettowinstcijfer te delen door het aantal uitstaande aandelen.

Trek het eventuele dividend af van de nettowinst om de ingehouden winst te berekenen.

Voltooi de balans

Voeg de cijfers voor vaste activa en schulden uit het overzicht dat je zojuist hebt gemaakt toe aan de balans.

Bereken de saldi van het werkkapitaal op basis van de aannames die je in de tweede stap hebt gemaakt.

Tel de ingehouden winst voor alle perioden op bij het eigen vermogen van de aandeelhouders in elke periode om het totale eigen vermogen te berekenen.

Laat het kassaldo voorlopig leeg. Je moet deze informatie uit het kasstroomoverzicht halen.

Voltooi het kasstroomoverzicht

Kasstroomoverzichten hebben drie onderdelen: kasstromen uit operationele activiteiten, kasstromen uit investeringsactiviteiten en kasstromen uit financieringsactiviteiten.

Alle informatie die nodig is voor alle onderdelen staat in de winst-en-verliesrekening en de balans die je zojuist hebt gemaakt. Volg gewoon de stappen die je zou volgen bij het opstellen van elk kasstroomoverzicht.

Zodra je de eindsaldi van de kas voor elk jaar hebt, koppel je deze aan de balans om je model te voltooien.

Indeling en structuur

Modellen met drie financiële overzichten kunnen op twee manieren worden gestructureerd.

Bij de eerste aanpak zet je alle drie de overzichten op één werkblad. Dit vermindert het aantal fouten bij het verwijzen naar cellen in formules. Je kunt er ook voor kiezen om alle drie de overzichten op verschillende werkbladen te zetten.

Er zijn geen strikte regels voor de keuze die je moet maken. Beide opties zijn geschikt. Kies de optie waarbij je je het prettigst voelt.

De circulaire valkuil vermijden

Zodra je model volledig is gekoppeld, merk je misschien dat er iets vreemds gebeurt: Excel begint op hol te slaan. Je ziet cijfers ronddraaien, fouten opflitsen en je kristallen bol (oftewel het 3-statenmodel) verandert plotseling in een glitcherige chaos.

Je hebt zojuist kennisgemaakt met circulariteit.

Circulaire verwijzingen ontstaan wanneer een cel in Excel afhankelijk is van een andere cel die, direct of indirect, afhankelijk is van de eerste cel. In 3-statenmodellen ontstaat dit meestal wanneer je rentelasten (in de winst-en-verliesrekening) opneemt die zijn gebaseerd op schuldniveaus (op de balans), terwijl die schuldniveaus zelf worden beïnvloed door het nettoresultaat... waarin de rentelasten zijn opgenomen.

Circulaire verwijzingen zijn niet altijd verkeerd, maar ze kunnen leiden tot instabiele berekeningen, inconsistente resultaten en eindeloze iteraties. Gebruik de volgende methoden om dit op te lossen:

• Gebruik een "plug" voor schuld of cash: Laat schuld niet fluctueren terwijl je cash als sluitpost gebruikt (of andersom), maar zet één van beide vast en laat het model zichzelf in evenwicht brengen. Veel mensen geven er de voorkeur aan om cash als sluitpost op de balans te gebruiken en overtollige cash handmatig te gebruiken om schuld af te lossen.
• Scheid de renteberekeningen: Maak een afzonderlijk renteschema op basis van de schuldsaldi aan het begin van de periode, in plaats van dit dynamisch te koppelen aan het werkelijke schuldcijfer. Het is een vereenvoudiging, maar wel een zeer praktische.
• Schakel iteratieve berekeningen voorzichtig in: Als je echt circulaire logica nodig hebt (bijvoorbeeld voor geavanceerdere modellen), ga je naar Excel-voorkeuren > Formules > Iteratieve berekening inschakelen. Let wel op: hierdoor kunnen fouten worden verhuld of kan het debuggen moeilijker worden.

Onthoud: heldere logica > slimme logica. Streef altijd naar duidelijkheid, vooral als iemand anders je model later moet lezen of controleren

Soorten tests voor 3-statenmodellen

Er zijn 3 verschillende soorten 3-statenmodellen. Dit omvat:

• Leeg werkblad: Bij dit type test draait alles om snel werken. Je moet je vaardigheden in Excel gebruiken om sneltoetsen te vinden, processen te vereenvoudigen en onder druk snelle beslissingen te nemen.
• Sjabloon: Bij dit type test moet je snel werken en tegelijkertijd zorgen voor nauwkeurige formules, je denkproces onderbouwen en vragen beantwoorden op basis van de resultaten.
• Geen strikte tijdslimiet: Dit type test is doorgaans flexibeler en stelt je in staat extern onderzoek en gegevens te gebruiken om je analyse te onderbouwen.

Tests met een leeg werkblad en tests met een sjabloon worden doorgaans uitgevoerd met strikte tijdslimieten. Deze tijdslimieten kunnen variëren van 30 minuten tot 4 uur, waarbij de complexiteit toeneemt naarmate de tijdslimiet langer wordt. Bij tests zonder strikte tijdslimiet kan de duur meerdere dagen of weken bedragen.

Wat is het verschil tussen een DCF-model en een 3-statenmodel?

DCF-modellen (verdisconteerdekasstroommodellen) helpen financiële analisten in investment banking, aandelenonderzoek en private equity bij het waarderen van een onderneming. DCF-modellen zijn waarderingsmodellen waarbij de vrije kasstromen van een onderneming tot in de oneindigheid worden geprognosticeerd.

Een 3-statenmodel is geen waarderingsmodel, hoewel het soms als basis voor een DCF-model wordt gebruikt.

Een 3-statenmodel wordt vaker gebruikt in combinatie met andere soorten financiële modellen, zoals LBO-modellen (modellen voor leveraged buyouts) en M&A-modellen (modellen voor fusies en overnames).

Scenarioanalyse versus gevoeligheidsanalyse

Scenarioanalyse helpt je mogelijke financiële uitkomsten te bepalen op basis van een reeks aannames of zakelijke beslissingen. Professionals in corporate finance gebruiken scenarioanalyse om inzicht te krijgen in het bereik van de best-case- tot worst-case-financiële uitkomsten voor verschillende scenario's.

Stel dat je een complexe functie wilt ontwikkelen waar veel klanten om hebben gevraagd. Je moet de financiële impact begrijpen van het ontwikkelen van deze betaalde functie in twee mogelijke, ongunstige scenario's. Als:

• Je klanten de betaalde functie niet goed vinden. De functie genereert geen significante omzet voor je en je verliest het geld dat je aan de ontwikkeling ervan hebt besteed.
• Een concurrent een vergelijkbare functie ontwikkelt en deze tegen een lagere prijs aanbiedt.

Hier komt scenarioanalyse van pas. Wijzig gewoon de relevante cijfers in je model en bekijk hoe kritieke financiële parameters, waaronder winstgevendheid, kapitaalstructuur en kaspositie, veranderen.

In tegenstelling tot scenarioanalyse richt gevoeligheidsanalyse zich op het effect van slechts één variabele op de uitvoer van het model. Stel dat je overweegt de prijs voor je basispakket te verhogen.

Je wilt de impact van een prijsverhoging op het bedrijfsresultaat begrijpen. Je wilt ook zien of je de juiste rentedekkingsratio en voldoende kasreserves kunt behouden.

Wijzig de formule waarmee je de omzet in je model berekent zodat de prijswijziging erin wordt verwerkt. Door deze ene variabele in een 3-statenmodel te wijzigen, zie je de impact van de prijswijziging op de winstgevendheid, kasreserves en andere kritieke maatstaven.

Klaar om een 3-statenmodel te bouwen?

Het model met drie financiële overzichten is een uitstekend hulpmiddel voor financiële planning en analyse.

Gebruik het model met drie financiële overzichten om potentiële risico's te identificeren en strategieën te testen. Houd er rekening mee dat de werkelijke cijfers er aanzienlijk anders uit kunnen zien, en dat is volkomen normaal.

Als je geen volledig model wilt bouwen, kun je altijd prognosesoftware gebruiken om scenario's te modelleren en mogelijke uitkomsten te beoordelen.

Als je dit artikel nuttig vond, abonneer je dan op de nieuwsbrief van The CFO Club om deze inzichten in je inbox te ontvangen.