Een model met drie financiële overzichten bouwen: een complete handleiding
Beschouw een financieel model als een kristallen bol waarmee CFO's en analisten een blik kunnen werpen op de toekomstige financiële positie van het bedrijf; het model met drie financiële overzichten is een van deze mystieke financiële modellen.
Het wordt het model met drie financiële overzichten genoemd omdat het gaat om het voorspellen van drie financiële overzichten: de winst-en-verliesrekening, de balans en het kasstroomoverzicht.
In deze handleiding neem ik je mee door de stappen die nodig zijn om een model met drie financiële overzichten op te bouwen.
Create a Free Account to Read More
You'll also get access to a growing community of modern CFOs and finance executives accessing proven frameworks, tools, and insights to navigate AI-driven finance.
Have an account? Log In
Het model met drie financiële overzichten begrijpen
Bij het model met drie financiële overzichten worden de drie financiële overzichten geprognosticeerd op basis van historische financiële overzichten en aannames over de toekomst.
Voordat je je eerste model opbouwt, is het belangrijk om te begrijpen dat de drie financiële overzichten op meerdere manieren met elkaar verbonden zijn. Een wijziging in een bedrag op de winst-en-verliesrekening kan zowel de balans als het kasstroomoverzicht beïnvloeden.
Als je bijvoorbeeld de huurkosten voor kantoorruimte op de winst-en-verliesrekening verlaagt van $2,000 naar $1,500, heeft dat de volgende gevolgen:
- Verhoogt de nettowinst op de winst-en-verliesrekening
- Verhoogt het kassaldo en het eigen vermogen van aandeelhouders (door de hogere winst) op de balans
- Vermindert de kasuitstroom op het kasstroomoverzicht
Houd rekening met deze verbanden, zodat je nauwkeurige formules in je model kunt gebruiken.
De 3 kernelementen
Laten we elk van de drie elementen in het model met drie financiële overzichten nader bekijken om te begrijpen op welke manieren ze met elkaar verbonden zijn.
1. Winst-en-verliesrekening
De winst-en-verliesrekening, ook wel de resultatenrekening genoemd, is het prestatierapport van je bedrijf over een specifieke periode.
Om de winst-en-verliesrekening op te stellen, tel je de omzet en overige inkomsten bij elkaar op en verminder je dit totaal met het bedrag aan kosten om de nettowinst te berekenen.
Elke regel op de winst-en-verliesrekening heeft op een bepaalde manier invloed op de balans of de kasstroom. Daarom is de winst-en-verliesrekening het eerste overzicht dat je moet modelleren.
De afschrijvingskosten hebben bijvoorbeeld invloed op de waarde van het actief op de balans. Ze hebben ook invloed op kasstroomoverzichten die de indirecte methode volgen (omdat afschrijvingen niet-geldelijke kosten zijn).
2. Balans
Een balans is de financiële samenvatting van je bedrijf op een specifieke dag.
Waar de winst-en-verliesrekening een film is die een verhaal vertelt, is de balans een foto die de positie van het bedrijf op een specifiek moment laat zien.
De balans laat zien hoeveel activa, verplichtingen en eigen vermogen je bedrijf heeft.
Niet alle veranderingen op de balans hebben invloed op de winst-en-verliesrekening of de kasstroom. Maar veel veranderingen doen dat wel.
Wanneer je bijvoorbeeld een oude crediteur betaalt voor een factuur die enkele jaren geleden is opgesteld, zal de betaling je crediteuren verminderen op de balans en als kasuitstroom op het kasstroomoverzicht verschijnen. De betaling heeft echter geen invloed op de winst-en-verliesrekening.
3. Kasstroomoverzicht
Het kasstroomoverzicht registreert de betalingen en ontvangsten van geld.
Omdat de winst-en-verliesrekening en de balans worden opgesteld volgens de boekhouding op transactiebasis, helpt het kasstroomoverzicht het verschil te verklaren tussen gemaakte kosten, gerealiseerde inkomsten en betaald en ontvangen geld.
Het kasstroomoverzicht is het laatste overzicht dat je voltooit, omdat hiervoor meerdere gegevens uit de winst-en-verliesrekening en de balans nodig zijn.
Zodra je deze gegevens hebt toegevoegd, beschik je over de begin- en eindkassaldi voor alle prognoseperioden.
Een model met drie financiële overzichten opbouwen
Een model vanaf nul opbouwen kan de eerste keer overweldigend zijn.
Als je nog nooit een model hebt gebouwd, kun je overwegen een sjabloon voor een model met drie financiële overzichten te downloaden. Voeg gewoon de cijfers aan het model toe en het doet de rest.
Lees verder om te ontdekken hoe je je eigen modellen kunt bouwen nadat je de kans hebt gehad om met een Excel-sjabloon te oefenen.
Belangrijkste aandachtspunten
Voordat je een Excel-werkblad maakt en begint te modelleren, moet je het volgende in gedachten houden:
- Aannames: Bij het bouwen van je model moet je verschillende aannames doen. Aannames vormen de basis van je model, dus zorg ervoor dat ze redelijk zijn op basis van historische gegevens en verwachtingen voor de toekomst.
- Modelleringsfouten: Als het de eerste keer is dat je een financieel model bouwt, zul je waarschijnlijk fouten tegenkomen in je Excel-werkblad. Je kunt gaandeweg altijd bijleren. Als je meer vertrouwen wilt krijgen, kun je altijd een cursus modelleren volgen.
- Vooringenomenheid: Als je enige tijd hebt besteed aan het begrijpen van gedragsfinanciering, weet je hoe vooringenomenheid financiële modellen en beslissingen kan beïnvloeden. Zorg ervoor dat je aannames objectief zijn voor nauwkeurigere prognoses.
Historische gegevens opnemen
Je hebt historische gegevens nodig om je model op te bouwen.
Historische gegevens voor je eigen bedrijf vinden is eenvoudiger. Maar als je de cijfers van een concurrent door het model wilt halen, heb je diens 10K nodig (beschikbaar in de EDGAR-database van de SEC of via toegang tot Capital IQ, op voorwaarde dat het bedrijf beursgenoteerd is).
Gegevens voor private bedrijven vinden is een stuk moeilijker, omdat deze informatie niet openbaar is.
Zodra je de gegevens hebt gevonden, plak je ze in Excel. Je moet de gegevens opmaken en de resultatenrekening, balans en kasstroomoverzicht ordenen.
Zo kan je werkblad eruitzien nadat je de financiële gegevens hebt toegevoegd en georganiseerd:
Aannames structureren om het model te sturen
De aannames vormen de drijvende krachten achter je model. Hier zijn enkele belangrijke aannames die je moet doen:
Groei
Met welk percentage verwacht je dat de omzet en kosten zullen groeien?
Informatie over de economie, je financiële prestaties in de afgelopen kwartalen en het concurrentielandschap zijn voorbeelden van factoren die kunnen helpen bij het schatten van omzetgroei.
Werkkapitaal
Het aantal dagen debiteuren, het aantal dagen voorraad en het aantal dagen crediteuren zijn belangrijke aannames.
Het aantal dagen debiteuren en het aantal dagen voorraad zijn doorgaans niet relevant voor SaaS-bedrijven, omdat zij geen voorraad hebben en debiteuren in de meeste gevallen alleen ontstaan door mislukte creditcardbetalingen.
Het aantal dagen crediteuren kan echter relevant zijn als je een betalingstermijn krijgt van je aannemers en leveranciers.
Kosten
Hieronder vallen alle soorten kosten, waaronder verkoop-, marketing- en operationele kosten. Je kunt deze handmatig invoeren, prognosesoftware gebruiken of een percentage gebruiken waarmee je verwacht dat ze zullen groeien.
Kapitaaluitgaven en afschrijvingen
Kapitaaluitgaven (CapEx), ook wel materiële vaste activa (PP&E) genoemd, zijn de kosten van vaste activa die lange tijd waarde opleveren.
Als je verwacht een nieuw kantoor te kopen, het datacenter te renoveren of je infrastructuur te upgraden, moet je deze kasuitstroom aan het kasstroomoverzicht toevoegen.
Je moet ook rekening houden met het effect van afschrijvingskosten op de resultatenrekening.
Financiering
Ben je van plan groei te financieren met eigen vermogen of vreemd vermogen? Als het om vreemd vermogen gaat, kijk je dan naar kortlopende of langlopende schulden?
Deze beslissingen hebben invloed op meerdere onderdelen van het model, waaronder rentelasten en de kaspositie.
Als je bestaande investeerders eisen dat je een specifieke verhouding tussen schuld en eigen vermogen of een specifieke rentedekkingsratio aanhoudt, wil je mogelijk met een model met drie financiële overzichten controleren of je hieraan voldoet voordat je meer vreemd vermogen probeert aan te trekken via extra schuldfinanciering.
De resultatenrekening prognosticeren
Begin met het omzetcijfer. Projecteer de omzet vier tot vijf perioden vooruit, afhankelijk van je voorkeur, met behulp van het veronderstelde groeipercentage.
Doe hetzelfde voor alle andere regelposten, behalve afschrijvingen en rentelasten, omdat:
- Rente afhankelijk is van de totale schuld. Schuld is afhankelijk van je kasbehoeften. De hoeveelheid kasmiddelen die je nodig hebt, is afhankelijk van je omzet en uitgaven.
- Afschrijvingen veranderen op basis van kapitaaluitgaven, de verkoop van kapitaalgoederen en veranderingen in immateriële activa.
Om deze cijfers te berekenen, moet je een schema voor kapitaalgoederen en schuld opstellen.
Kapitaalgoederen en schuld prognosticeren
Schema’s voor kapitaalgoederen en schuld helpen bij het berekenen van rente en afschrijvingen.
Begin met het schema voor kapitaalgoederen. Neem het huidige saldo van de kapitaalgoederen en tel de verwachte kapitaaluitgaven erbij op.
Bereken vervolgens de afschrijvingen en trek dat bedrag af van het saldo van de kapitaalgoederen om uit te komen op het saldo van de kapitaalgoederen aan het einde van het jaar dat op je balans wordt opgenomen.
Stel vervolgens een schuldschema op. Begin met de bestaande schuld. Tel het extra schuldvermogen erbij op dat je gedurende een bepaalde periode verwacht aan te trekken, op basis van de kapitaaluitgaven en het verwachte kassaldo gedurende die periode.
Bereken de rentelasten over deze schuld.
Je overzichten voltooien
Op dit punt heb je alle gegevens die nodig zijn om je model met drie financiële overzichten te voltooien. Zo voltooi je alle drie de overzichten:
De resultatenrekening voltooien
Voeg de afschrijvingen en rentelasten die in de schema’s voor kapitaalgoederen en schuld zijn berekend toe aan de resultatenrekening.
Bereken het resultaat vóór belastingen. Bereken de belastingen en het nettoresultaat.
Als je onderneming aandelen heeft uitgegeven, bereken dan de winst per aandeel (EPS) door het eindresultaat te delen door het aantal uitstaande aandelen.
Trek het dividend, indien van toepassing, af van het nettoresultaat om het ingehouden resultaat te berekenen.
De balans voltooien
Voeg de cijfers voor kapitaalgoederen en schuld uit het schema dat je zojuist hebt opgesteld toe aan de balans.
Bereken de saldi van het werkkapitaal op basis van de aannames die je in de tweede stap hebt gedaan.
Tel het ingehouden resultaat voor alle perioden op bij het eigen vermogen van de aandeelhouders in elke periode om het totale eigen vermogen te berekenen.
Laat het kassaldo voorlopig leeg. Je moet deze informatie uit het kasstroomoverzicht halen.
Het kasstroomoverzicht voltooien
Kasstroomoverzichten hebben drie onderdelen: kasstromen uit operationele activiteiten, kasstromen uit investeringsactiviteiten en kasstromen uit financieringsactiviteiten.
Alle informatie die nodig is voor alle onderdelen, staat in de resultatenrekening en balans die je zojuist hebt opgesteld. Volg gewoon de stappen die je zou volgen bij het opstellen van elk kasstroomoverzicht.
Zodra je de eindsaldi van de kas voor elk jaar hebt, koppel je deze aan de balans om je model te voltooien.
Indeling en structuur
Financiële modellen met drie overzichten kunnen op twee manieren worden gestructureerd.
Bij de eerste aanpak worden alle drie de overzichten op één werkblad geplaatst. Dit vermindert fouten bij het koppelen naar cellen in formules. Je kunt er ook voor kiezen om alle drie de overzichten op verschillende werkbladen te plaatsen.
Er zijn geen vaste regels voor welke optie je moet gebruiken. Beide zijn aanvaardbaar. Kies de optie waar je je het prettigst bij voelt.
De cirkelredenering vermijden
Zodra je model volledig gekoppeld is, merk je misschien dat er iets vreemds gebeurt—Excel begint volledig op hol te slaan. Je ziet getallen ronddraaien, fouten oplichten en je kristallen bol (oftewel het 3-statenmodel) verandert plotseling in een glitcherige chaos.
Je hebt zojuist kennisgemaakt met circulariteit.
Circulaire verwijzingen ontstaan wanneer een cel in Excel afhankelijk is van een andere cel die, direct of indirect, afhankelijk is van de eerste cel. In 3-statenmodellen gebeurt dit meestal wanneer je rentelasten (in de winst-en-verliesrekening) opneemt die gebaseerd zijn op schuldniveaus (van de balans), terwijl die schuldniveaus zelf worden beïnvloed door het nettoresultaat... waarin de rentelasten zijn opgenomen.
Circulaire verwijzingen zijn niet altijd verkeerd, maar ze kunnen leiden tot instabiele berekeningen, inconsistente resultaten en eindeloze iteraties. Gebruik de volgende methoden om dit op te lossen:
- Gebruik een ‘plug’ voor schuld of liquide middelen: Laat de schuld niet variëren en vul de liquide middelen aan (of andersom), maar zet één van beide vast en laat het model zichzelf in balans brengen. Veel mensen geven er de voorkeur aan om de liquide middelen op de balans als sluitpost te gebruiken en overtollige liquide middelen handmatig aan te wenden om schuld af te lossen.
- Scheid de renteberekeningen: Maak een afzonderlijk renteschema op basis van de schuld aan het begin van de periode, in plaats van dit dynamisch te koppelen aan het daadwerkelijke schuldcijfer. Het is een vereenvoudiging, maar wel een zeer praktische.
- Schakel iteratieve berekeningen voorzichtig in: Als je echt circulaire logica nodig hebt (bijvoorbeeld voor geavanceerdere modellen), ga je naar Excel-voorkeuren > Formules > Iteratieve berekening inschakelen. Let wel op: dit kan fouten verbergen of het opsporen van fouten moeilijker maken.
Onthoud: een heldere logica > een slimme logica. Streef altijd naar duidelijkheid, vooral als iemand anders je model later moet lezen of controleren
Soorten tests voor 3-statenmodellen
Er zijn 3 verschillende soorten tests voor 3-statenmodellen. Dit omvat:
- Leeg werkblad: Bij dit type test draait alles om snel werken. Je moet je vaardigheden in Excel gebruiken om sneltoetsen te vinden, processen te vereenvoudigen en onder druk snel beslissingen te nemen.
- Sjabloon: Bij dit type test moet je snel werken en tegelijkertijd zorgen voor nauwkeurige formules, je denkproces onderbouwen en vragen beantwoorden op basis van de resultaten.
- Geen strikte tijdslimiet: Dit type test is meestal flexibeler en stelt je in staat om extern onderzoek en gegevens te gebruiken ter onderbouwing van je analyse.
Tests met een leeg werkblad en tests met een sjabloon worden doorgaans uitgevoerd met strikte tijdslimieten. Deze tijdslimieten kunnen variëren van 30 minuten tot 4 uur, waarbij de complexiteit toeneemt naarmate de tijdslimiet langer wordt. Voor tests zonder strikte tijdslimiet kunnen meerdere dagen of weken worden uitgetrokken.
Wat is het verschil tussen DCF en het 3-statenmodel?
DCF-modellen (contantekasstroommodellen) helpen financiële analisten in investment banking, aandelenonderzoek en private equity om de waarde van een onderneming te bepalen. DCF-modellen zijn waarderingsmodellen waarbij de vrije kasstromen van een onderneming tot in het oneindige worden geprojecteerd.
Een 3-statenmodel is geen waarderingsmodel, hoewel het soms als basis voor een DCF-model wordt gebruikt.
Een 3-statenmodel wordt vaker gebruikt in combinatie met andere soorten financiële modellen, zoals LBO-modellen (overnames met geleend geld) en M&A-modellen (fusies en overnames).
Scenarioanalyse versus gevoeligheidsanalyse
Scenarioanalyse helpt je mogelijke financiële resultaten te bepalen op basis van een reeks aannames of zakelijke beslissingen. Professionals in corporate finance gebruiken scenarioanalyse om inzicht te krijgen in het bereik van best- tot worstcasescenario’s voor verschillende scenario’s.
Stel dat je een complexe functie wilt bouwen waar veel klanten om hebben gevraagd. Je moet de financiële impact begrijpen van de ontwikkeling van deze betaalde functie in twee mogelijke, ongunstige scenario’s. Als:
- Je klanten de betaalde functie niet waarderen. De functie genereert geen significante omzet voor je en je verliest het geld dat je aan de ontwikkeling ervan hebt uitgegeven.
- Een concurrent een vergelijkbare functie ontwikkelt en deze tegen een lagere prijs aanbiedt.
Dit is waar scenarioanalyse helpt. Wijzig simpelweg de relevante cijfers in je model en bekijk hoe kritieke financiële parameters, waaronder winstgevendheid, kapitaalstructuur en liquiditeitspositie, veranderen.
In tegenstelling tot scenarioanalyse richt gevoeligheidsanalyse zich op het effect van slechts één variabele op de uitvoer van het model. Stel dat je overweegt de prijs voor je basispakket te verhogen.
Je wilt de impact van een prijsverhoging op het eindresultaat begrijpen. Ook wil je zien of je de juiste rentedekkingsratio en voldoende kasreserves kunt behouden.
Wijzig de formule waarmee de omzet in je model wordt berekend, zodat de prijswijziging wordt weerspiegeld. Als je slechts deze ene variabele in een 3-statenmodel wijzigt, zie je de impact van de prijswijziging op de winstgevendheid, kasreserves en andere kritieke kengetallen.
Klaar om een 3-statenmodel te bouwen?
Het model met drie financiële overzichten is een uitstekend hulpmiddel voor financiële planning en analyse.
Gebruik het model met drie financiële overzichten om potentiële risico’s te identificeren en strategieën te testen. Houd er rekening mee dat de werkelijke cijfers er aanzienlijk anders uit kunnen zien, en dat is volkomen normaal.
Als je geen volledig model wilt opbouwen, kun je altijd prognosesoftware gebruiken om scenario’s te modelleren en mogelijke uitkomsten te beoordelen.
Als je dit artikel nuttig vond, schrijf je dan in voor de nieuwsbrief van The CFO Club om deze inzichten in je inbox te ontvangen.
